مرتضى مطهرى

475

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

زحمات گرانمايه‌اى در اين زمينه كشيده‌اند و يكى از كسانى كه اصول متعارفه و موضوعهء علوم متداول عصر خويش را طبق استنباط خود بيان كرده « كانت » است . آنچه در اينجا لازم است ، اشاره‌اى است به وضع مبادى تصوريه و تصديقيهء فلسفى . مبادى فلسفى از آنچه گفتيم معلوم شد كه مبادى تصوريه و تصديقيهء هر فنى به منزلهء نقاط اتكاء و از لحاظى به منزلهء ابزار و اسباب كار آن فن به شمار مىرود . از اين جهت لازم است كه بدانيم مبادى تصوريه و تصديقيهء فلسفى ، و به عبارت ديگر تعريفات و اصول متعارفه و موضوعهء فلسفه چه وضعى دارد . فلسفه از لحاظ « تعريفات » غنىترين فنون است زيرا مفاهيمى كه موضوعات و محمولات مسائل فلسفى را تشكيل مىدهند از قبيل مفهوم وجود و عدم و وحدت و كثرت و وجوب و امكان و امتناع و علت و معلول و متناهى و نامتناهى و حادث و قديم و قوه و فعل و غير اينها مفاهيمى بسيط مىباشند ( نه مركب ) و به همين جهت بديهى التصور و مستغنى از تعريف مىباشند . براى توضيح اينكه مفاهيم فلسفى بسيطاند نه مركب و توضيح اينكه اگر مفهومى بسيط بود مستغنى از تعريف مىباشد رجوع شود به مقدمه مقاله 8 . اصول متعارفه فلسفى : تعيين جميع اصول متعارفهء فلسفى ، بسيار مفيد و مهم است و جمع و استقصاى همهء آنها خالى از صعوبت و دشوارى نيست و تا كنون ديده نشده است كه كسى در صدد جمع و استقصاى آنها برآيد و شايد ما موفق شديم كه پس از استقصاى كامل در محل مناسبى همهء آنها را با اشاره به اينكه هر يك از آنها در چه مسائلى مورد استفاده قرار مىگيرد ذكر كنيم . در اينجا لازم است به دو اصل متعارف عمده كه مهمترين اصول متعارفهء فلسفى است اشاره كنيم زيرا اين دو اصل به منزلهء آغاز سير فلسفى محسوب مىشود و چنان كه بعداً در ضمن خود مقاله خواهيم ديد اين مقاله كه شامل مباحث وجود يعنى شامل مسائل اصلى فلسفه است با يكى از اين دو اصل آغاز شده . آن دو اصل از اين قرار است : ( 1 ) . اصل امتناع تناقض . شكى نيست كه اين اصل مستحكم‌ترين نقاط اتكاء